fbpx
GündemKişisel Gelişim

Araba Kazası Deneyi

Merhaba arkadaşlar, yeni bir seriye başlıyoruz bugün. Sizlere ilginç deneylerden bahsedeceğim ve bu deneylerden çıkarımlar yapacağım. Gerçekten dünya tarihinde yapılmış şaşırtıcı bir sürü deney var. Hoşunuza giderse her cumartesi 12’de bundan sonra ilginç deneyler serisi olacak. Yorumlara mutlaka görüşlerinizi bekliyorum.

Söylediğiniz kelimelerin insanlar üzerindeki etkisini biliyor musunuz?

Bundan elli sene önce Elizabeth Loftus ve John Palmer ilginç bir deneye imza atıyor. Deneyin amacı insanların bilgilerini beyinlerinde nasıl tuttuğunu görmek. Rastgele öğrenciler alıyorlar ve 5 gruba ayırıyorlar. Her gruba aynı araba kazası videosu izletiyorlar. En sonunda da kaza anında arabaların hızı neydi sorusunu yöneltiyorlar. Fakat şöyle bir fark var; 5 gruba da ayrı fiil ile bu soru soruluyor. Bir gruba çarpışmak, diğerine vurmak, diğerine dokunmak gibi kimi sert kimi ise biraz daha yumuşak fiiller kullanılıyor. Sonunda oldukça ilginç bir sonuç çıkıyor.

En sert kelime olan parçalanmak kelimesi ile soru yöneltilen grup, en yumuşak yani dokunmak kelimesi ile soru sorulan gruba göre 30 km/saat daha yüksek bir değer söylüyor. Herkes aynı videoyu izliyor, ama soruş şekli ile alakalı olarak, akılda kalan görüntü değişiyor, grupların söyledikleri değerler, sorulan soruyla paralel bir biçimde oluşuyor. Buradan aslında seçtiğimiz kelimelerin insanlar üzerinde etkili olduğunu görebiliyoruz ve manipülasyonun ne kadar da büyük bir güç olduğunu anlıyoruz.

Hafızamız Bizi Yanıltıyor Mu?

Kalabalık bir ortamda olay olur, sonrasında herkes farklı hikayeler anlatmaya başlar. Kimine göre 5 kişi vardır orada, kimine göre 7, kimi bağırış çağırış duyduğunu söyler, kimi ise hiç ses çıkmadığını. Bizse bazı insanların fazla abarttığını düşünürüz, halbuki durum biraz daha farklı.

Yine benzer bir test uyguluyorlar. Bu sefer 3 gruba ayırıyorlar. 1. Gruba parçalanmak, 2. Gruba çarpışmak fiili ile soru soruyorlar. 3.grup ise kontrol grubu, onlara sadece videoyu izletip hiç soru sormuyorlar. Aradan bir hafta geçince, tekrar toplayıp, videoda cam kırığı gördünüz mü? Diyorlar, işte burada gerçekten ilginç sonuçlar ortaya çıkıyor. İlk, yani soruda parçalanma fiili kullanılan grubun %32 si cam kırıkları vardı derken, ikinci grubun yüzde 14ü cam kırıkları vardı diyor. Geçen hafta herhangi bir manipülasyon uygulanmayan grubun da yüzde 12si kırıklar vardı diyor. 2.grup ile kontrol grubunun verileri birbirine çok yakınken ilk grupta cam kırığı görenlerin oranı oldukça fazla. Gerçeğe gelecek olursak, videoda cam kırığı falan yok. Yani ilk grup kafasında kurgulamış camları. Parçalanmak fiili olduğu için, aklına arabanın camlarının kırılarak parçalandığı bir görüntü getirmiş. Gördüğünüz üzere, değişik fiiler algıda inanılmaz farklılıklara yol açabiliyor.

Bunu şu şekilde açıklıyorlar. İnsan beyni, ilk olarak gördüğünü hafızasına kaydediyor ama sonra zaman geçtikçe görüntüleri yorumlamaya başlıyor. Yorumladıkça da hafızasında saklanan bilgi gerçekle karışıyor. Buradan görüyoruz ki, söylediğimiz bir kelimeyle bile insanların bizi, anlattığımızı nasıl hatırlayacaklarına karar verebiliyoruz. Hatta bunu o kadar profesyonelce kullananlar var ki, bir ürün pazarlarken veya bir fikri empoze ederken özenle bizleri işliyorlar. Gözümüzle gördüğümüz olayın bile bir haftada yüzde 32’lik kesim tarafından yanlış hatırlanması aslında çok korkutucu. Hatta yapılan başka bir deneyde, sırf yanlış hatırlamanın ve beyinde görüntüleri yorumlamanın sonucu ceza evinde bir sürü suçlunun haksız yere yattığını keşfetmişler.

Sonuç

Hafıza gördüklerimizi kaydetme yeri değil. Gördüklerimizden yaptığımız çıkarımları kaydetme yeri. İlk bakışta evet, gördüklerimizi direkt kaydetsek de zaman ilerledikçe gerçek yerini yoruma bırakıyor. Buradan hafızamıza güvenmemeliyiz, demek ki her şeyi yanlış hatırlıyoruz anlamı çıkmamalı ama daha dikkatli olmalı ve gerçekten emin olmadığımız konularda konuşmamalıyız. Çevremizin, kendimizin hayatına yanlış hatırlama sonucu haksız müdahale edebiliriz.

Bu serinin devamının gelmesini istiyorsanız, lütfen yorumlarda belirtin. Daha anlatılacak birçok ilginç deney var. Eğer beğendiyseniz dediğim gibi her cumartesi ilginç deneyler serisinden bir video ile karşınızda olacağım. Videoyu beğenip kanalıma abone olursanız sevinirim. Bir sonraki videoda görüşmek üzere

Kazım Gökay Çiftci

Sorgu Vakti Kanalı kurucusu. Onlarca madalyaya ve kupaya sahip eski basketbolcu. SEO Uzmanı ve yazar. Bir sloganı da var; "hayatını anlamlı yaşa!"

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu